کاخ سروستان کهن ترین گنبد آجری ایران را در خود جای داده است. این کاخ ساسانی در استان فارس و در ۹ کیلومتری جنوب شهر سروستان و در مسیر روستای نظرآباد در دامنۀ دشتی فراخ جای گرفته است. کاخ سروستان در روزگار فرمانروایی بهرام پنجم یا بهرام گور (۴۲۰-۴۳۸ م) و گفته می شود، توسط مهر نَرسه وزیر نام آشنای وی و چند پادشاه دیگر ساسانی ساخته شده است.

sarvestan-palace 5pg
بررسی های باستان شناسی در مجموعه محوطۀ کاخ سروستان نشان میدهد که این بنای ساسانی در زمان اوج شکوه خود حدود ۳۰ هکتار وسعت داشته است. بنای کاخ سروستان از جنس سنگ و گچ است. پژوهشگران با در نظر گرفتن ابعاد بنا و موقعیت جغرافیایی قرار گرفتن آن فرضیه هایی دربارۀ این کاخ داده اند: کاخ بهرام گور، آتشکده، استراحگاه سلطنتی و یا حتی شکارگاه پادشاه ساسانی.

sarvestan-palace 2jpg

قسمت اصلی بنا در ضلع شرقی است: شامل یک ایوان بزرگ و دو ایوان کوچک تر . ایوان اصلی به تالار مرکزی و سپس به حیاط مرتبط می شود. در دو طرف آن دو تالار بزرگ با سقف گنبدی مرتفع قرار دارد . در دو تالار گنبد دار در حاشیه زیر سقف بقایای گچبری دیده می شود. به نظر می رسد کاخ نسبت به دیگر بناهای این دوره از فن معماری و پلان‌های پیچیده و کامل‌تری برخوردار است.

sarvestan-palace 3pg

اگر بخواهیم بنای کاخ سروستان را با کاخ اردشیر  در فیروزآباد  مقایسه کنیم، به این نتیجه می رسیم که؛ این بنا به سان کاخ فیروزآباد و با همان شیوۀ معماری ساخته شده ولی کوچکتر از آن است و طاق‌های گنبدی آن نیز با آجر زده شده‌است. همچنین طرح آن از طرح فیروزآباد پیچیده‌تر بوده و از نظر اصول فنی کاملتر می‌باشد و در ساختمان طاق‌ها و گنبدها مهارت زیادتری به خرج داده شده و نمای اصلی این بنا در طرف مشرق است. نکتۀ دیگر اینکه نحوۀ حفظ این بنا به مراتب از کاخ اردشیر بهتر بوده است.

sarvestan-palace 8g

در قسمت پشتی تالاری که گنبد اصلی آن را پوشانده حیاطی است که مانند کاخ فیروزآباد در اطراف آن ساختمان‌های محل سکونت واقع شده اما فاقد قرینه سازی است و اطاق‌ها به ابعاد مختلف و رابطه میان آنها خیال پردازانه است. بنابراین ترکیب کاخ نظیر فیروزآباد است، اما در جزئیات آزادتر و متنوع‌تر از آن است.
در حقیقت اگر محل پذیرایی آن را منحصر به تالار بزرگ بدانیم برای اینکار بسیار تنگ بوده است. از طرفی تالارهای دیگر خیلی وسیع ولی تعدادشان کم، اما مجلل هستند و دربهای فراوانی به خارج باز می‌شوند. ایوان و تالار مربع نیز بوسیله دربهای تنگ و باریکی با هم مربوط می‌شوند. محتمل است که ساختمان مزبور که وسعتش یک چهارم کاخ فیروزآباد است، منحصراً یک کاخ پذیرایی بوده باشد.

 sarvestan-palace 6jpg

مطالب مرتبط

3 Replies to “کاخ سروستان”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.