Menu

نقش برجسته های تنگ سروک

 

این نقوش در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال بهبهان، شهرستان بهمئی بخش لیکک استان کهگیلویه و بویر احمد قرار دارد. نام این تنگه شاید به خاطر سروهای زیبای زربین روییده در آن باشد و همچنین به «تنگ سولک» نیز معروف است. در تنگ سروک ۱۳ نقش برجسته و سنگ نوشته بر روی ۵ قطعه سنگ جداگانه حجاری شده که همگی مربوط به دوره الیمائی- اشکانی هستند. راه سنگفرش اسب رو، چشمه گوردک و سروهای زربین جلوه ی ویژه ای در این منطقه زیبا به نمایش گذاشته اند. به علاوه آنکه نقوش برجسته تنگ سروک صحنه های گوناگونی از آیین های باشکوه باستانی، نمادهای دینی، رزم های سواره نظام و پیاده نظام، تاجگذاری و تاج‌ستانی و گرفتن حلقه قدرت در حضور خدایان، شکار شاهی، تشریفات و خوش آمدگویی را در دل کوهستان برای آیندگان به ودیعه گذاشته است.

آثار باستانی تنگ سروک مربوط به دوره اشکانیان و حکومت محلی الیمائیان است. برخی محققین این محل را محراب خدایان کهن و عبادتگاه شکوهمند اقوام الیمایی می دانند. پنج سنگ نوشته منقوش در تنگ سروک وجود دارد، اگر از دهانه تنگه حرکت نمائیم به ترتیب حجاری ها را این گونه می بینیم:

سنگ اول(سنگ راهنمائی و خوشامد گوئی است که در آن سه صحنه حجاری شده است)

سولک2

سنگ دوم (نماد قدرت یا آلبوم عکس پادشاهان الیمایی)

سولک1

سنگ سوم (متأسفانه نیمی از آن تخریب شده است صحنه جنگ، تزئینات اسب، لباس سربازان و اسلحه ها)

سولک6

سنگ چهارم (دو مرد با احترام دست به سینه ایستاده اند و گویا در حال ادای احترام به میهمانانی هستند که از این منطقه دیدن کرده اند و در قسمت دیگر از این سنگ مردی بر روی تخت خوابیده است)

سولک4

و سنگ پنجم ( نقش سرباز).

آن گونه که می دانیم اشکانیان یا پارتیان حدود چهار سده بر ایران فرمانروایی نمودند، ولی به دلیل نداشتن و یا کمبود تاریخ مکتوب اطلاعات کافی از آنان موجود نیست. کشف چنین آثار باستانی کمک شایانی به ابهام زدایی از تاریخ این سلسله نموده اما بسیاری از آثار باستانی کشف شده اشکانیان در شهرهای نسا، هاترا و پالمیر است که خارج از مرزهای ایران امروزه اند. از ۱۸ نقش برجسته و کتیبه دوره اشکانی ۱۳ مورد در شهرستان بهمئی است. از آنجائیکه حکومت اشکانیان ملوک الطوایفی و حکومت الیمائیان نیز یکی از قدرتمند ترین حکومت های محلی سلسله اشکانی بوده، نقوش و سنگ نبشته های تنگ سروک شهرستان بهمئی، به خوبی ویژگی های حکومت الیمایی دوره اشکانی را به تصویر می کشد.
هنگامی که دولت سلوکی در زمان آنتیوخوس سوم در سال ۱۹۰ ق.م در مقابل رومیان در نبرد «مغنیسا» شکست خورد و متعهد به پرداخت مبالغ سنگینی به عنوان باج شد، تلاش کرد با غارت معبد نانایا (بلوس یا بل) متعلق به الیمایی ها این مبالغ را تأمین کند. اما در جنگ با ایشان نیز شکست خورد. خود آنتیوخوس نیز فرجام ناخوشایندی داشت او در هنگام غارت معبد الیمایی به دست الیماییان کشته شد.
بنظر می رسد می توان نشانه های مشخصی از واقعه نبرد الیمایی ها با سلوکیان را در کتیبه ی تنگ سروک یافت.
کتیبه های تنگ سروک دارای خط و زبان آرامی است. این سنگ نوشته ها و نقوش برای اولین بار در سال ۱۲۷۵هجری قمری در اواخر حکومت محمد شاه قاجار، توسط بارون دوبد جهانگرد و دبیر اول سفارت روسیه شناسایی گردید و سپس در سال ۱۳۲۲ هجری شمسی نیز بوسیله سر اورل استین انگلیسی مورد بررسی قرار گرفت و شرح مفصلی از نتایج این بررسی ها و برای اولین بار در کتاب موسوم به جاده های قدیم ایران غربی منتشر شد.
گفتنی است که الیمائیان حدود چهار سده حکومت کردند ولی با ظهور ساسانیان، اردشیر بابکان مؤسس سلسلۀ ساسانی به الیمایی ها حمله برد و  واپسین حاکم الیمایی را شکست داد.

پیشنهاد مدیر سایت :   معبد مهر مراغه

Categories:   پژوهش های ایران باستان

Comments

  • Posted: اسفند ۴, ۱۳۹۳ ۱۳:۳۲

    chiman

    سروک در زبان کردی به معنیه رهبر و فرمانروا هستش
  • Posted: شهریور ۲۰, ۱۳۹۴ ۱۲:۱۱

    داود

    خیلی خوب بود ممنون ممنون ممنون ممنون ممنون
  • Posted: شهریور ۲۰, ۱۳۹۴ ۱۲:۱۲

    داود

    در زبان کردی؟؟ شاید با یه تلفظ دیگه بشه رهبر یا شاید اون سروکی که شما میگید از کلمه ی سرور می اید.
  • Posted: شهریور ۲۰, ۱۳۹۴ ۱۲:۱۳

    محسن

    عالی بی
  • Posted: آذر ۲۲, ۱۳۹۴ ۱۸:۳۶

    لیلی

    واقعا زیباست.چه بد که داره خراب میشه
  • Posted: بهمن ۹, ۱۳۹۴ ۲۱:۰۸

    کرد

    درود چیمن،سه روک یعنی رهبرواین کلمه وهمچنین کلمه جندی شاپور ثابت میکنند که کردها در زمان باستان تاخوزستان حکمرانی کرده اند.جندی شاپور معرب گوندی شاپور است.در زبان کردی گوند یعنی منطقه.سپاس زیبابود.
    • Posted: فروردین ۲۲, ۱۳۹۷ ۲۱:۲۳

      Sepid

      سول به زبان بهبهانی و کهکیلوییه یعنی سرو. اونجا چون درخت سرو زیاده بهش میگن سولک که به فارسی میشه سروک.
  • Posted: فروردین ۲۱, ۱۳۹۵ ۱۱:۲۵

    عیلام

    از این متن میتوان فهمید که عیلامیان با وجود شکستهایی که از اشورپانیپال خوردندو بعد از ان توسط هخامنشیان غارت شدند ولی باز هم تحت سلطه هیچ دولتی نبودند وحتی سلوکیان که خود را پادشاه ان زمان میدانستند و عیلامیان یک حکومت محلی دوره سلوکیان...پس این چه حکومت محلی بوده که برای تامین مخارج دولت باید ان را غارت کرد؟ از آنجائیکه حکومت اشکانیان ملوک الطوایفی و حکومت عیلامیان نیز یکی از قدرتمند ترین حکومت های محلی سلسله اشکانی بوده، نقوش و سنگ نبشته های تنگ سروک شهرستان بهمئی، به خوبی ویژگی های حکومت عیلامی دوره اشکانی را به تصویر می کشد. هنگامی که دولت سلوکی در زمان آنتیوخوس سوم در سال ۱۹۰ ق.م در مقابل رومیان در نبرد «مغنیسا» شکست خورد و متعهد به پرداخت مبالغ سنگینی به عنوان باج شد، تلاش کرد با غارت معبد نانایا (بلوس یا بل) متعلق به عیلامیان این مبالغ را تأمین کند. اما در جنگ با ایشان نیز شکست خورد. خود آنتیوخوس نیز فرجام ناخوشایندی داشت او در هنگام غارت معبد عیلامی به دست عیلامیان کشته شد. بنظر می رسد می توان نشانه های مشخصی از واقعه نبرد عیلامیان با سلوکیان را در کتیبه ی تنگ سروک یافت.