روستای ولیران در بخش مرگزی شهرستان دماوند و جزو دهستان تاررود به شمار می آید که تا گیلاوند تنها ۴ کیلومتر فاصله دارد.کاوش باستان شناسی فصل نخست در محوطه تاریخی ولیران منجر به کشف بخشی از یک گورستان با چهار شیوه تدفین شامل گور دخمه ای، گور خمره، گور ساده کنده شده داخل خاک و گور سنگ چین بوده است؛ که با توجه به کشف نمونه های ظروف سفالی و هفت عدد سکه، این گورستان متعلق به اوایل دوره اشکانی است. ضمن آنکه گور سردابه ای نیز مشاهده شده است. بیشترین شناخت ما از دوره اشکانی حاصل از کاوش های باستان شناختی است که در نواحی شرقی و غربی قلمرو امپراتوری اشکانی صورت گرفته است. آثار این دوره، در سرزمین فعلی ایران کمتر یافت شده و اطلاعات ما محدود به کاوش های اندک باستان شناسی است که در نقاط مختلف ایران همچون منطقه جازموریان، قلعه ضحاک، کوه خواجه و چند منطقه دیگر انجام گرفته است.

ولیران5

با کشف آثار ارزشمند در محوطۀ باستانی ولیران دماوند باب جدیدی در عرصه تحقیقات و پژوهش های باستانی شناسی دوره اشکانی گشوده شد. آثار نفیس و  و کم نظیر محوطه تاریخی ولیران نقطه عطفی در باستان شنای در این دوره تاریخی محسوب می گردد و می تواند به عنوان حلقه ارتباطی شرق و غرب امپراتوری اشکانی نقش اساسی ایفا کرده و خلاء اطلاعاتی ما را نسبت به این دوره در سرزمین فعلی ایران جبران کند.  همچنین با توجه به بقایای معماری به دست آمده از بخش غربی این محوطه و به دست آمدن سکه های خسرو دوم و سفال نوشته های پهلوی ساسانی، این بخش از محوطه مذکور نیز متعلق به اواخر دوره ساسانی است.
هیات کاوش در ادامه حفاری در بخش غربی محوطه به بقایای معماری متعلق به دوره ساسانی برخورد نمود. این آثار شامل یک معبر در جهت شرقی – غربی به طول ۱۹ متر و عرض ۳۸۰-۲۲۰ سانتی متر و یک معبر کوچکتر به عرض ۱۰۰ و طول ۱۷۰ سانتی متر در جهت جنوبی – شمالی که در شمال غربی معبر اصلی قرار دارد، می شود.
در کاوش های انجام گرفته بخش غربی محوطه، هشت عدد سکه نقره مربوط به دوره ساسانی ( سه سکه متعلق به خسرو دوم) و سه قطعه استروکا یا سفال نوشته به خط پهلوی ساسانی و همچنین تعدادی مهره از جنس سنگ عقیق، شیشه و قیر طبیعی کشف گردید.از یافته های مورد توجه در این بخش یک قطعه مهر از جنس سنگ آهن است که در یک وجه آن تصویر کنده استلیزه یک حیوان دیده می شود.
کف فضای مرکزی و سه فضای اطراف با یک لایه گل اندود و سطح آنها با یک لایه نازک خاکستر پوشانده شده بود. در دیوارهای اطراف صحن مرکزی گور، سه حفره (استودان= استخوان دان) یکی در زاویه جنوب، دومی در زاویه شمال و سومی در ضلع شمال شرقی تعبیه شده که در داخل این حفره ها استخوان های زیادی جمع شده است به طوری که از درون حفره جنوبی بقایای سه اسکلت انسانی (یک مرد، یک زن و بقایای اسکلتی که جنسیت آن مشخص نشده است)، از حفره شمال شرقی تعداد هفت اسکلت انسانی (سه مرد، سه زن و یک کودک) و از حفره شمالی چهار اسکلت (دو مرد و دو زن) به دست آمد. در مجموع تعداد ۲۱ اسکلت انسانی در این گور دفن شده بود.

ولیران

از نفیس ترین اشیاء مکشوفه داخل گور، چهار ریتون سفالی و یک نمونه آمفورای سفالی است که در نوع خود بسیار جالب توجه است. سه ریتون به شکل بز کوهی و یک نمونه به شکل کفش است.از دیگر اشیای به دست آمده از این گور، هفت عدد سکه نقره متعلق به مهرداد دوم، اردوان دوم، سنتروک، ارد اول است که همراه با بقایای اسکلت انسانی به دست آمده است.علاوه بر اشیای مذکور از این گور انواع ظروف و اشیاء سفالی از جنس نقره، مفزغ و آهن شامل حلقه، انگشتر، النگو، سرنیزه، سرپیکان، زوبین، انواع چاقو، گوشواره، سگک کمربند، انواع میخ، سوزن، گیره سر و اشیای تزئینی و همچنین اشیای شیشه ای، سنگی، چوبی و قیری شامل انواع مهره های تزیینی به اشکال مختلف چاقوتیزکن و سردوک و بقایای پارچه و چرم نیز به دست آمد.

آنچه که در محوطۀ باستانی ولیران دماوند حائز اهمیت است، وجود تدفین های مختلفی است که در طول چندین سده در داخل این گور انجام گرفته است به نحوی که پس از تدفین اسکلت های اولیه، به هنگام تدفین اجساد جدید، اسکلت های قدیمی برداشته شده و درون حفره های تعبیه شده در گور قرار داده می شد و ۲۵۰ تا ۳۰۰ سال مورد استفاده قرار می گرفت.

ولیران3

کاوش های انجام گرفته در محوطۀ باستانی ولیران دماوند نشان می دهد که پس از آخرین مرحله تدفین، ورودی آن با قطعات سنگ مسدود شده است.علاوه بر گور مذکور در بخش جنوبی و غربی گور نیز تعداد پنج تدفین انسانی به حالت های مختلف نمایان گردید که جهت تمامی اسکلت ها روبه سمت شمال است. از این تعداد، سه تدفین دارای سنگ چین و دو تدفین به صورت ساده درداخل زمین کنده شده است. علاوه بر تدفین های فوق در بخش غربی محوطه کاوش در زیر بقایای معماری دوره ساسانی چهار تدفین دیگر از دوره اشکانی به دست آمد که یک تدفین درد اخل خمره و سه تدفین دیگر به صورت ساده می باشد. همراه تدفین های خمره ای ساده و دارای سنگ چین به جز یک مورد که دارای دو انگشتر مفرغی و آهنی بود هیچ یافته ای وجود نداشت.

برگرفته از مطالعات باستان شناسی آقایان محمد رضا نعمتی و علی صدرایی در مقاله «بررسی شیوه های تدفین دوره اشکانی در گورستان ولیران دماوند» منتشر شده در مجله مطالعات باستان شناسی دانشگاه تهران، پاییز و زمستان ۱۳۹۱

مطالب مرتبط

8 Replies to “محوطۀ باستانی ولیران دماوند”

    1.  

      باسلام حق کاملا با شماست از ریز بودن فونت متن عذرخواهی می کنیم. اکنون با فونت درشت تر تقدیمتان می شود.باتشکر ساسانیان

  1.  

    این محوطه تاریخی تبدیل به مجموعه‌ای در هم ریخته شده و هر لحظه بیم تخریب کامل آن می‌ره احتمالا مسئولان سازمان میراث فرهنگی هم چندان نگرانی برای رفع خطر از بیخ گوش این محوطه ندارن.

  2.  

    دانشگاه علم و صنعت و سازمان میراث فرهنگی به توافق برای ساماندهی این محوطه نمی‌رسندبنابراین هر روز بر میزان تخریب گورهای تاریخی افزوده می‌شود.

  3.  

    دانشگاه علم و صنعت دماوند بدون استعلام از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اقدام به عملیات خاکبرداری کرده

  4.  

    این بنای تاریخی و بسیار مهم اصلا مورد توجه قرار نمیگیره و رسدگی نمیشه.من از میراث فرهنگی دماوند خواهش میکنم بقایای کشف نشده را هر چه زود تر مورد بررسی قرار بده.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.