کوه خواجه در سی کیلومتری جنوب زابل قرار دارد و در میان دریاچه مقدس هامون به طرز شگفتی خود نمایی می کند. این کوه از سنگهای سیاه بازالتی تشکیل شده است. سلسله بناهای موجود در این کوه شامل یک بنای عظیم، آتشکده، دو قلعه خشتی، بقایای راهی قدیمی‌، حصارهای بناشدۀ مختلف و شماری قبور سنگی است. البته چند زیارتگاه اسلامی نیز در محوطۀ کوه خواجه وجود دارد.

نقاشیهای کاخ کوه خواجو 3

کوه خواجه نزد زرتشتیان، مسلمانان و مسیحیان مقدس است. در میان آثار این کوه، کاخ اشکانی – ساسانی، گچبریها و نقاشیهای آن ارزش تاریخی زیادی دارند. در واقع می توان گفت، کوه خواجه دربردارنده یکی از مهمترین و بهترین نمونه های معماری ایرانی در سیستان است. آثار معماری آن را می توان قلعه ای بزرگ یا شهری کوچک دانست که حداقل در دوره های مشخص پارتی، ساسانی و یک دوره اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.

نقاشیهای کاخ کوه خواجو 5

این مجموعه تاریخی و عظیم دارای شاهکارهای معماری و هنری بسیاری است. «نقاشی های دیواری» کوه خواجه یکی از زیباترین و منحصربه فردترین تزئینات کاخ اصلی یا کهن دژ می باشد. امروزه از این نقاشی ها بقایای اندکی برجای مانده است. در کتاب «ایران در شرق باستان» نوشته هرتسفلد دربارۀ کوه خواجه و بنای آن این گونه نوشته شده: «چکادی یکتا از سنگ سیاه است که از میان دریاچه هامون سیستان سربرافراشته است و یکی از مکانهای مقدس است. این کوه با ابهت وحیرت انگیز تنها ارتفاع چشمگیر در آن دشت پهناور است. معنای اسم این کوه به فارسی امروزی کوه خدا بوده و در فرهنگ مردم محلی به «سرای ابراهیم» مشهور است. در اوستا از این کوه به «اوشیدا» یاد می شود. زردشت در اینجا به شاه ویشتاسب (گشتاسپ) پدر داریوش پناه برده بود. هنوز در دو هفته اول سالِ زردشتی سیلِ زوار به سوی این کوه روانه می شود.

نقاشیهای کاخ کوه خواجو 4

ساختمان کاخ واقع در کوه خواجه توسط سکاه هایی بنا شده است که در ۱۱۰ ق.م به ایران مهاجرت کرده اند. به هنگام بنای این کاخ در آن دیار «گندافره» پادشاهی می کرده وچون بنیانگذار وصاحب این قصر بوده حق این است که کاخ مزبور را «کاخ رستم»، «کاخ گندافره» یا حتی کاخ «سه مغ» بخوانیم . ویرانه های واقع در شیب جنوبی کوه خواجه بنایی است که می توان آن را کاخی دژ مانند و یا شهری دانست».

نقاشیهای کاخ کوه خواجو11
کاخ اصلی در ناحیۀ مرتفع تر و در اطراف حیاطی وسیع بنا شده است . ورودیه جنوبی دهلیزی با تاق ضربی است. در سمت غرب وشرق نیز ایوان های بزرگی که سقف های ضربی دارند رو به حیاط باز می شوند. درپشت این ایوان ها اتاق هایی است که سقف آنها نیز به شکل ضربی است. در گوشه و کنار ویرانه ها آثاری وجود دارد که همه دال بر این است که این کاخ دو بار بنا شده است .
نخستین مرحلۀ بنا به دوره پیش از ساسانی یعنی سده اول میلادی مربوط می شود و مرحله دوم آن احتمالا در اوایل دوره ساسانی یعنی سده سوم میلادی صورت پذیرفته است. گفتنی است که در شرق ایران باستان دورۀ سکایی ها تقریبا همزمان با دورۀ اشکانیان در غرب ایران بوده است.

نقاشیهای کاخ کوه خواجو 1
بسیاری از ایوان های اتاق های کوه خواجه مخصوصا دیوار سرسرا درآغاز نقاشی بوده است. در سرسرا (گالری) نه تنها چهاردیوار بلکه تاق گهواره ای نیز منقوش و تمام نقاشی ها در مرحله نخست انجام گرفته است و روی تمام آنها را در دوره ی دوم پوشانده بودند. در نواحی مجاور تصاویر مشابهی از ایزد عشق بدست آمده که اغلب روی نقره کنده اند و به سده اول میلادی تعلق دارد.

نقاشیهای کاخ کوه خواجو8

نقوش دیگر از کسانی که نشسته اند یا آلات موسیقی می نوازند و یا می رقصند  و در یک جا بندبازی روی سرش ایستاده است. از این نقوش فقط یک بخش آن که دقیقا وسط نیست قابل تشخیص است . دراین نقش شاهی و شهبانویی زیر سایبان سلطنتی ایستاده اند بر روی دیوار پنجره سرسرا ایزدان را تصویر کرده اند آن هم ایستاده و بی حرکت مانده اند. موضوع های نقاشی های کوه خواجه با توجه به تصاویری که باستان شناسان از دوره های مختلف منتشر کرده اند، نقاشی دیواری سه مغ یا سه پادشاه، نقش خدای “اوروس” خدای پیروزی سوار بر اسب، نقش شاه و ملکه و تصاویری از بزرگان پارتی و برج و باروهای قلعه نیز از نقوش اصلی این بنای به جای مانده از این تمدن عظیم ایرانی است.
نقاشیهای کاخ کوه خواجو 13

مطالب مرتبط

2 Replies to “کوه خواجه”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.