روستای ۱۵۰۰ ساله ای به نام viuna یا ابیانه

 

 ابیانه در روزگار ساسانی دارای سه آتشکده بوده است که امروزه فقط بنای یکی از آنها پابرجاست.هارپاک که آتشکده ای به شکل چهار تاقی است و در محله میان ده در مسیر اصلی (راشتا) قرار دارد. به محله ای که آتشکده قرار دارد«برآزه» به معنای«برآذرگاه»گفته می شود.

میرزا محمد خانقاهی از اهالی ابیانه عنوان می کند که هارپاک که آتشکده به نام وی است،وزیر اژدهاک (آزیدهاک) آخرین پادشاه سلسله ماد بوده است.دومین آتشکده ابیانه هِرشوگاه نام دارد.این آتشکده در غرب ابیانه پشت خانه غلام نادرشاه قرار داشته که در حال حاضر هیچ اثری از آن باقی نیست و فقط نامی از آن باقی مانده است.دژآتون آتشکده سوم ابیانه بوده  که از آن نیز فقط تل خاکی در میان باغ های ابیانه باقی مانده است.index.jpg9
ابیانه روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان نطنز در استان اصفهان است این روستا در ۴۰ کیلومتری شمال غربی نطنز، در دامنهٔ کوه کرکس است. این روستا یکی از بلندترین نقاط مسکونی در ایران است. ارتفاع از سطح دریا در این روستا ۲۲۲۲ متر می‌باشد. به اعتبار معماری بومی و بناهای تاریخی پُرتنوعش، از روستاهای مشهور ایران است. ابیانه با آب و هوای معتدل، دارای موقعیت طبیعی مساعدی است. این روستا در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این روستا در دهستان برزرود قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۰، جمعیت آن ۲۹۴ نفر (۱۷۳خانوار) بوده‌است.

images.jpg4
در زبان محلی به ابیانه ویونا (Viuna) می‌گویند. وی(Vi) به معنای بید و ویانه(Viyane) به‌معنای بیدستان است. (گفته می شود که ابیانه در گذشته بیدستان بوده‌است.) در طول زمان ویونا به به ابیانه دگرگون شده‌است.
سندی که دقیقاً قدمت زمانی ابیانه را معلوم کند در دست نیست،ولی پیشینهٔ هزار و پانصد ساله را برای آن تخمین می‌زنند و آن را از کهن‌ترین زیست‌گاه‌های انسانی در حاشیه دشت کویر ایران می‌دانند. آثار و بناهای تاریخی که در ابیانه وجود دارد مربوط به دوره‌های ساسانی، سلجوقی، صفوی و قاجار است.این آثار نشان‌دهندهٔ قدمت تاریخی این زیست‌گاه انسانی است.

iran-459179__180

شمار خانه‌های ابیانه در سرشماری سال ۱۳۶۰ برابر با ۵۰۰ واحد برآورد شد. این خانه‌ها تماماً بر روی دامنه شیب‌دار شمال رودخانه برزرود بنا شده‌است.

ابیانه در وهلهٔ نخست، روستایی چند طبقه به‌نظر می‌آید که در بعضی موارد تا چهار طبقهٔ آن‌را می‌توان مشاهده کرد. اتاق‌ها به پنجره‌های چوبی ارسی مانند مجهزند و اغلب دارای ایوان‌ها و طارمی‌های چوبی پیش آمدهٔ مشرف بر کوچه‌های تنگ و تاریک‌اند که خود به صورت مناظر جالبی درآمده است. نمای خارجی خانه‌ها، با خاک سرخی که معدن آن در مجاورت روستا است، پوشیده شده است.از آنجا که در دامنه‌های شیبدار فضای کافی برای ساختن خانه‌های موردنیاز وجود ندارد در این روستا چنین رسم شده‌است که هر خانواده انبار غار مانندی در تپه‌های یک کیلومتری روستا، در کنار جاده و نرسیده به ابیانه، ایجاد نماید. این غارها که در دل تپه‌ها حفر شده‌اند و از بیرون تنها درهای کوتاه و محقر آن نمودار است برای نگهداری دام و نیز آذوقهٔ زمستانی و اشیاء غیرضروری مورد استفاده قرار می‌گیرد.مردم ابیانه به کشاورزی، باغداری و دامداری مشغول‌اند که با روش‌های سنتی اداره می‌شود. بیشتر زنان در امور اقتصادی با مردان همکاری دارند. در این روستا برای آبیاری مزارع و باغات از هفت رشته قنات استفاده می‌شود. گندم، جو، سیب‌زمینی و انواع میوه به‌خصوص سیب، آلو، گلابی، زردآلو، بادام و گردو  محصولات این روستا است.index.jpg8

در سال‌های اخیر با گسترش قالی‌بافی در ابیانه نزدیک به ۳۰ کارگاه قالی‌بافی در آنجا دایر شده‌است.  گیوه بافی نیز از جمله هنرها و مشاغل پُردرآمد زنان ابیانه بوده که امروزه تا حدی متروک شده است.

مردم ابیانه به‌سبب کوهستانی بودن منطقه و دور بودن محل آن‌ها از مراکز پرجمعیت و راه‌های ارتباطی، قرن‌ها در انزوا زیسته و در نتیجه بسیاری از آداب و رسوم قومی و سنتی و از جمله زبان و لهجهٔ قدیم خود را حفظ کرده‌اند. زبان مردم ابیانه از زبان‌های ایرانی شمال غربی که البته در طول زمان دچار تغییر و تحولات زیادی شده و اکنون فقط تعداد کمی از واژه‌های اصیل پهلوی در گویش آنان شنیده می‌شود. پوشش سنتی، هنوز هم میان آن‌ها رواج دارد و در حفظ آن تأکید و تعصب از خود نشان می‌دهند. در مردان شلوار گشاد و درازی از پارچهٔ سیاه (دوید) و در زن‌ها پیراهن بلندی از پارچه‌های گل‌دار و رنگارنگ است. زن‌های ابیانه معمولاً چارقدهای سفیدرنگی بر سر دارند.
ابیانه سه قلعه دارد که عبارتند از پال همونه یا تخت‌هامان که در جنوب غربی ابیانه قرار دارد و متعلق به محله بالا و یوسمون است. این قلعه حدود ۲۰۰ سال پیش ساخته شده‌است. و سند ساخت آن نیز موجود است. در این سند سهم افراد در ساخت قلعه مشخص شده‌است.abyaneh.jpg7
هرده که در شمال شرقی روستا قرار دارد و به محله هرده تعلق دارد و دژ یا قلعه پاله که در شمال غربی روستا قرار دارد و به محله پل تعلق دارد.
این قلعه‌ها مربوط به دوره‌های یاغیگری بوده که مردم برای حفظ امنیت خود در مقابل یاغی‌های محلی ساخته‌اند و در آن به نوبت کشیک می‌داده‌اند.
ابیانه همچنین دارای یازده مسجد است که یکی از این مساجد قدیمی به نام مسجد جامع ابیانه (ملقب به میان‌ده) است.این مسجد در محله «میون ده» (میان ده) قرار دارد و دارای دو شبستان است که شبستان قدیمی آن به وسیله دری کوتاه به کوچه اصلی راه دارد. کف آن شبستان چوبی است. در دیوار جنوبی این شبستان،محراب چوبی قدیمی قرار دارد که جزو آثار تاریخی با ارزش روستای ابیانه‌است که تاریخ ساخت آن به سال ۴۷۷ ه. ق بر می‌گردد. روی این محراب نقش گل وبوته کنده کاری شده و با خطوط برجسته کوفی سوره «یس» در آن حک شده‌است. برخی نیز عقیده دارند به خط میخی نیز نوشته دارد. این مسجد منبری چوبی دارد که مربوط به دوره سلجوقیان است و تاریخ ساخت آن ۴۶۶ ه. ق است.index.jpg10.jpg2

روی این منبر نقوش گل وبوته، گل هشت پر و کتیبه‌هایی به خط کوفی وجود دارد. در ورودی مسجد نیز با نقش گل و بوته و خطوط برجسته، کنده‌کاری شده‌است. این در، یک بار نیز مورد سرقت قرار گرفته‌است. شبستان جدید این مسجد سالن بزرگی است که در محوطه میانی آن نورگیری در سقف قرار گرفته‌است. در این سالن ستون‌هایی با سرستون کنده کاری شده قرار دارد. سقف این سالن به صورت تخته پوش از چوب گردو است که با نقوش منظم هندسی قاب بندی شده‌است. این سقف از نوع کرکس پوش است (به شکل بال گسترده کرکس است) و بر روی آن کتیبه‌هایی از آیات قرآن وجود دارد.

images.jpg2.jpg2

مسجد قدیمی دیگر ابیانه مسجد برزله است که دارای فضای دلبازی است و روی لنگه در شرقی آن سال ۷۰۱ هـ. ق. نوشته شده‌است که مربوط به دوره ایلخانان است. مسجد تاریخی دیگر ابیانه مسجد حاجتگاه است که کنار صخره‌ای در کوهستان بنا شده و بر در ورودی شبستان آن تاریخ ۹۵۲هـ. ق. مشاهده می‌شود.
ابیانه دارای یک هتل به نام هتل ابیانه است. بهترین فصل برای مسافرت به ابیانه، بهار و تابستان است ولی پاییز و زمستان نیز زیبایی و مخاطبان خاص خود را دارد و می‌توان در این ایام از تورهای فصلی هتل ابیانه استفاده نمود.در سال‌های اخیر هتل ابیانه با طرح رزرو اینترنتی به سامان‌دهی پذیرش گردشگران این روستای تاریخی پرداخته است.در قسمت پایین‌ده روستای ابیانه نیز اقامتگاهی به نام ویونا وجود دارد.index.jpg1

 

8 Replies to “روستای ۱۵۰۰ ساله ای به نام viuna یا ابیانه”

  1.  

    و همچنین می گویند به‌سبب کوهستانی بودن منطقه و دور بودن محل آن‌ها از مراکز پرجمعیت و راه‌های ارتباطی، قرن‌ها از تهاجم خارجی در امان
    بوده وبه همین سبب نزدیگ به ششصد سال آیین و کیش اجدادمان را حفظ کرده بودند که این پایداری هنوز در اقلیتی از آنان پا برجاست.

  2.  

    سلام
    در صورت امکان سایر روستاها و شهرهای تاریخی کشورمون از جمله روستاها و شهرهایی که در دوره ساسانی از اهمیت بیشتری برخوردار بودند رو معرفی کنید.
    ممنون از مطالب خوب و مفیدتون.

  3.  

    اگر امکان داره از شهر تاریخی اردشیرخوره که در زمان ساسانیان خیلی پررونق بوده هم اطلاعات مفیدی بگذارین

  4.  

    کهن خرقه خویش پیراستن
    به از جامه عاریت خواستن
    درود به انهایی که میراث کهن را زنده نگه میدارند .
    درود به مردم مردم ابیانه. که نمونه بارزی از فرهیختگی هستند .
    وسپاس از مردمی که ایین کهن خود را زنده نگه میدارد.
    انان که به فرهنگ کهن ارج نهادند
    ابیانه خود را به سر عرش نهادند.
    با تشکر از مردم خوب ابیانه. خ.ن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.