دکتر احمدی نسب

دکتر نعمت احمدی نسب . استاد تاریخ دانشگاه

ثبت جهانی روستای میمند در جلسه اخیر سازمان جهانی یونسکو موفقیتی است برای ایران و نشانه ای از سپیده دم تمدن آغازین بشری در فلات ایران. روستای میمند، نوزدهمین اثر جهانی در ایران است که توسط یونسکو ثبت جهانی شده است. این تعداد اثر ثبت جهانی شده در یک کشور، نشانه وسعت و عمق تمدن آن کشور است. روستای میمند در ۳۶ کیلومتری شهرستان <<شهر بابک>> قرار دارد؛ وجه تسمیه شهر بابک را به پدر اردشیر ساسانی، مؤسس سلسله ساسانی، می رسانند. میمند؛ روستایی کنده شده در دل صخره. مشابه این روستا را در کشور ترکیه دیده ام- کاپادوکیه- با این تفاوت که زندگی در منطقه کاپادوکیه ترکیه به تاریخ پیوند نخورده است. دست کنده هایی که در دل کوه در ناحیه کاپادوکیه ترکیه توسط بشر احداث شده، دیگر مسکونی نیست. مدتی است دولت ترکیه این منطقه را به ناحیه ای توریستی تبدیل کرده و باید در نوبت تور بازدید از این ناحیه، از قبل نام نویسی کرد، اما روستای میمند هنوز هم مسکونی است. بعد از انقلاب و توجه به روستا و روستانشینان، روستای میمند به لحاظ وضع تاریخی خود مورد توجه واقع شد تا جایی که آوازه آن از استان کرمان به سراسر کشور و آن سوی مرزها کشیده شد. به همت سیدحسین مرعشی، استاندار اسبق کرمان و رئیس مرکز کرمان شناسی که چندین سال به جد به واکاوی فرهنگ استان مشغول بود، چندین موقعیت تاریخی استان کرمان در جهان معرفی شدند.

۱- ارگ تاریخی بم که متأسفانه بعد از سه، چهار هزار سال در زلزله چند سال پیش ویران شد، اما به همت مسئولان استان و کمک جهانی تا حدودی از زیر آوار زلزله بیرون آمده، بزرگ ترین سازه خشتی جهان است که در سال ۲۰۰۴ میلادی ثبت جهانی شد.

۲- دومین اثری که در استان کرمان ثبت جهانی شد، باغ <<شازده ماهان>> است. باغی که توسط شاهزاده عبدالحمید میرزا ناصرالدوله، فرمانفرما، در دوره قاجاریه ساخته شد. ناصرالدوله در سال ۱۳۰۹ هجری قمری یعنی چهار سال قبل از ترور ناصرالدین شاه درگذشت. معماری که مشغول احداث سردر باغ شازده و در حال نصب آخرین آجرها بود، وقتی خبر مرگ شاهزاده را شنید با خوشحالی از نصب آخرین آجر خودداری کرد و اکنون نیز این نقص باقی مانده است. باغی به مساحت ۵/۵ هکتار برگرفته از سنت احداث باغ ایرانی در آب وهوای خشک و بیابانی فلات ایران. باغ شازده در ۳۰ تیر ۱۳۹۰ به ثبت جهانی یونسکو رسید.

۳- روستای میمند سومین اثر تاریخی استان کرمان و نوزدهمین اثر در ایران است که به ثبت جهانی یونسکو رسیده؛ خانه های میمند در دل صخره های کوه به صورت دست کند ساخته شده یا بهتر بگویم حفر شده است.

درباره سابقه تاریخی روستای میمند حداقل دو نظریه مطرح است؛ عده ای بر این باورند که در زمانه قدرت مادها نخستین سلسله ایرانی که در قرن ششم و هفتم قبل از میلاد در غرب به قدرت رسیدند، این آثار صخره ای را برای سکونت در منطقه غرب پدید آوردند. اما نظر غالب دیگر برمی گردد به قرن ها قبل از حضور و ظهور مادها و ورود اقوام آریایی به داخل فلات ایران. بناهای صخره ای میمند نماد مذهبی و ناشی از باورهای آئین مهرپرستی ایرانیان قبل از قبول دین زرتشت بوده است. هرچند برخی محققان بر این باورند که مجموعه سکونتی میمند برگرفته از باورهای مذهبی عده ای از مردمی بوده که نوعی زندگی مخفی را به لحاظ باور مذهبی برای خود برگزیده و در این دستکنده ها به صورت مخفی زندگی می کردند. در نوشته حاضر به سابقه تاریخی روستای میمند کاری ندارم؛ منطقه ای مسکونی که بنا به تحقیق باستان شناسان سابقه سکونتی بیش از ۱۲ هزار سال را در دل اتاق های صخره ای خود دارد. حیاتی که از سپیده دم تاریخ تا هم اکنون ادامه داشته، تداوم زندگی در یک محل با مردمی خاص که در نقطه دیگری از جهان با این پیوستگی دیده نشده است. تغییراتی جزئی که در روستای میمند صورت گرفته، به چند دهه قبل می رسد؛ ورود برق و استفاده از وسایل گرمایش جدید، ساکنان این روستای باستانی را به اندک تغییری در نوع استفاده از نور، گرما و سرما کشانده است. روستای میمند هم اکنون ۴۰۶ مجتمع مسکونی دارد که در زبان محلی &ndash;کیجه- نامیده می شوند. در این ۴۰۶ کیجه دوهزارو ۵۶۰ اتاق موجود است؛ اتاق هایی که هم اکنون مسکونی بوده و از گذشتگان به ساکنان آنها به ارث رسیده است. جغرافیای روستا و نوع حفر کیجه ها نشانه ای از آن است که مردم این روستا، قرن ها با دیگر مناطق پیرامونی خود ارتباط و آمیزشی نداشته اند و نسل ساکنان آن از لحاظ ژنتیکی خالص است. بهره هوشی ساکنان میمند از متوسط منطقه بالاتر است، هرچند در سالیان گذشته به علت دسترسی به راه های مواصلاتی و رفت و آمد ساکنان به دیگر مناطق استان و کشور، ازدواج هایی صورت گرفته است. این روستا توانسته همه نیازهای زندگی جغرافیایی معینی را در خود جمع کند. نخست اینکه، این روستا دارای مدرسه ای است که به همان شیوه و طرز کیجه ها ساخته شده، با این تفاوت که فضای کیجه مدرسه از واحدهای مسکونی وسعت بیشتری دارد. وجود مدرسه در این روستا اهمیت علم و دانش را می رساند که نیاز علمی روستا به وسیله ساکنان آن در طول قرن ها برآورده می شده است.

دومین اثر مهم روستای میمند، مسجد آن است. مساحت مسجد ۱۲۰ متر است. عظمت متراژ را زمانی می توان دریافت که بدانیم با ابزار مدرن امروزی نمی توان در دل این صخره ها، حفره ای احداث کرد. حجاران میمندی در گذشته چه کرده اند که ۱۲۰ متر مربع را که شکل نامنظمی هم دارد به نیایش و انجام دادن اعمال و باورهای مذهبی خود اختصاص داده اند؟! مسجد سنگی میمند دارای محراب نیز هست. این مسجد را که روی سه ستون سنگی به ارتفاع دو متر احداث شده به دوره متأخر نسبت می دهند. هرچند نوع حفاری و تشابه آن با دیگر کیجه ها نشانه آن است که حفاران اولیه این مکان مذهبی را در کنار مجموعه مسکونی روستا حفر کرده اند. نور فضای ۱۲۰ متری مسجد تنها از در ورودی تأمین می شود.

سومین اثر قابل توجه میمند غیر از خانه یا کیجه های ساکنین محلی، حسینیه روستاست. بنای حسینیه از تجمیع چند منزل مسکونی صخره ای به دست آمده است که پیداست این تجمیع نیز متعلق به دوره صفویه و بعد از آن است. ارتفاع حسینیه با توجه به نوع سنگ سقف آن بین یک مترو ۸۰ سانتی متر تا دو متر و ۳۰ سانتی متر متغیر است هرچند فضای حسینیه ۲۰۰ متر است، اما نقشه منظمی ندارد و نشان می دهد در طول تاریخ به فضای آن اضافه شده است. هیأت های باستان شناسی متعددی از کشورهای مختلف، خصوصا فرانسه و ایتالیا در منطقه کاوش و تحقیق کرده اند. با توجه به سنگ نگاره های اطراف روستا، گروه باستان شناسی ایتالیایی تحت سرپرستی <<لورواگوران>> قدمت روستای میمند را به ۱۲ هزار سال قبل می رسانند. تداوم حیات از سپیده دم تاریخ تا امروز در منطقه کرمان نشانه ای از حضور اولیه تمدن در فلات ایران است؛ تمدنی که نقش انکارناپذیری در حیات تمدنی خانواده بشری دارد. امید آنکه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با تکیه بر این ظرفیت ها به جلب گردشگر داخلی و خارجی اقدام کند و امکانات رفاهی را متناسب با جغرافیای میمند برای حفظ و حراست از نوع سازه صخره ای آن فراهم آورد.

برگرفته از یادداشت روزنامه شرق با عنوان جهانی شدن روستای صخره ای میمند

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.