خاستگاه کوروش هخامنشی؛ انشان(خوزستان امروزی) یا مرودشت فارس؟ این پرسشی است که مکررا در ذهن دانشجویان تاریخ ایران باستان و حتی علاقه‌مندان به تاریخ کهن ایران زمین نقش بسته است. مطلب زیر خلاصه ای از گفتگوی مجازی بین چند تن از دانش آموختگان دانشگاه تهران (آقایان غلامرضا تاج الدینی، مهدی قسام، کیارش حسن پور، علیرضا کشوری) دربارۀ خاستگاه کوروش بزرگ و «انشان» امروزی است.

غلامرضا تاج الدینی: خاستگاه کوروش هخامنشی از کجا بوده؟ انشان یا خوزستان امروزی (منطقۀ ایذه) یا مرودشت فارس؟

مهدی قسام: خاستگاه کوروش انشان بوده، البته خود مرودشت که یک شهر جدید هست که چندان قدمتی ندارد، معادل امروزی انشان هم ایذه خوزستان نیست بلکه جایی بوده بین استان فارس کنونی و استان کهکیلویه و بویراحمد، گفته شده تقریبا در مرز این دو استان که البته استان خوزستان نیز شامل میشود. «رومن گیریشمن» در کتاب «ایران دوره هخامنشی» به همین مسئله اشاره دارد.

علیرضا کشوری: ضمن تایید سخن جناب قسام باید اشاره کنم در کتاب «دنیای گمشده عیلام » نوشتۀ «والتر هینتس» آلمانی که از منابع معتبر ایران باستان و تمدن عیلام قدیم است درباره منطقه «انشان» یا «انزان» و حدود جغرافیایی آن در صفحه ۲۵ اینچنین آمده است: “کوهستانهای شمال، شرق و جنوب شرقی سوزیان یعنی کوههای بختیاری و لرستان فعلی را انشان می نامیدند”.

کیارش حسن پور: با سپاس از آقای قسام و آقای کشوری عزیز. در تکمیل کلام دوستان باید گفت که نظر مرحوم ریچارد فرای این است که تعیین محل دقیق انشان ممکن نشده ولی نظر ویلیام سامنر که در سال ۱۳۵۱ کاوشهای میدانی انجام داد، اینست که انشان واقع در دشت بیضای فعلی(ملیان) بوده است و کشف سفالینه ها در همان منطقه فارس نیز، موید این نظر سامنر است.

علیرضا کشوری: پیرو مطلب دوست دانا و عزیزم کیارش.مردمان انشان، که نیروی جنگی و سپاهیان حکومت عیلام وسپس هخامنشیان  را تشکیل میداده اند، مردمانی کوه نشین و به لحاظ قد و قامت بلند تر و تنومند تر از مردم دشت بوده اند.در کتیبه های که «پرفسور ارفعی» از شوش و چغازنبیل خوانش و منتشر نموده به صراحت به این نکته اشاره شده است و آنچه مسلم است هخامنشیان میراث دار و ادامه دهندگان تمدن عیلام بوده اند. هنگامی که کورش بر آسیاگ بر می آشوبد و حکومت هخامنشیان را بنا میکند .به یاری و همراهی همین مردمان کوه نشین است.سخن شما مبنی بر کاوشهای میدانی در منطقه بیضا و حتی فراتر از آن در منطقه نورآباد ممسنی، یاسوج و ایذه و همچنین ری، نه تنها درست است که همگی گواه این سخن اثبات شده است که شاهراه هایی که از شوش به فلات مرکزی  و سایر مناطق ایران کشیده شده بود شامل سه راه اصلی بود:

۱-از غرب به سومر و بابل

۲- از شوش به ایذه و از آنجا به دشت اصفهان

۳ – از شوش به لرستان و سپس ری یا راگا.

بنابراین طبیعی است که در مناطق یاد شده آثار و نشانه هایی از دوره یاد شده وجود داشته باشد. به یاد داشته باشیم که طبق گل نوشته ها و کتیبه های بر جای مانده، خود عیلامیان نواحی کوهستانی شمال، شرق و جنوب شرقی خود را انشان می نامیدند. آنچه گفته شد همگی نتیجه کاوشهای باستان شناسی سالهایی اخیر است.
اما آنچه مسلم است به قول «آقای دکتر مجید زاده» ما در باستان شناسی ۳۰ درصد کشفیات و شواهد را در اختیار داریم و مابقی فرضیه و نظرات پژوهشگر است.

achaemenidsolder.boston musiamسنگ نگارۀ سرباز هخامنشی که در موزۀ بوستون امریکا نگه داری می شود.

19 Replies to “خاستگاه کوروش هخامنشی؛ انشان(خوزستان امروزی) یا مرودشت فارس؟”

    1.  

      از توجه شما سپاسگزاریم چنانچه دوستان حاضر در گفتگوی مجازی مایل باشند پرسش کاربر گرامی را می توان مبنای گفتگوی دیگری قرار داد.
      ساسانیان

        1.  

          انشان یا انزان یا اینذان -اینژن نام قدیم ایذه است کتیبه های سنگی بر روی کوههای حاشیه شهر ایذه نمایشگاهی بزرگ از آثار ایلامی است اثار کشف شده تپه روستای ملیان در مقابل کتیبه های ایذه هیچ به نظر میاد یک در مقابل هزار. ایذه پایتخت هزاران ساله ایلامیان بود که پارسیان هخامنشی آنرا تصرف کردند بسیاری از ایلام یها به شوش گریختند و هخامنشیان خط و بسیار از آنان آموختند و برخی آثار فعلی موجود در استان فارس به تقلید از ایلامیان از روی کتیبه های ایذه کپی برداری شده چون قدیمی تر از کتیبه های فارس فعلی هستن پروفسور گیرشمن در کتاب تاریخ ایران از آغاز تا اسلام هخامنشیان رو اجداد بختیاری ها می داند که در شهرهای ایذه و مسجدسلیمان و شرق خوزستان زندگی میکنند که در زمان فتحعلی شاه قاجار از استان فارس فعلی جدا شدند و به خوزستان ملحق شدند

          1.  

            گیرشمن اتفاقا ممسنی را سرزمین اولین پارسی می داند و در لوحه ها هم همین هست که ممسنی از باشت تا ملیان بیضا بود که در زمان قاجار تجزیه شد و پس از فروپاشی ایلخانی ممسنی ۱۴ طایفه بزرگ ممسنی به نقاط مختلف کوچ کردند از جمله مکوندها یادگار مکا هخامنشی،ممبینی،کاید،جاوند و جاوید،تیره ممسنی و بامری به خوزستان کوچ کردند.هخامنشیان و ساسانیان از ممسنی برخاستند و گستره ممسن ها از باشت تا ملیان پارس نام داشت آن طوایف زمان قاجار هم همه ممسنی هستند که از سیستان تا تنگستان و خوزستان ساکن هستند که در متون یونانی ممسن ها سواره نظام تیر انداز هخامنشی هستند که به صورت هلالی در جنوب فلات ایران می نشستند…هلال طایفه مردها=هلال خاندان سورن…در ضمن سرزمین باکتریها (بختیاری) در کوههای کومبالیدوس در مرز عیلام و شوش سرزمین پارسی ها نبوده بلکه سرزمین اوکسی ها بوده و سرزمین عیلام هم شمال سوزیانا بوده نه بختیاری….طوایف پارسی ممسنی اتحادیه ای تشکیل دادند و هخامنشیان را برافراشتند که به اتحادیه پاتیشوری به نام نیرومندترین طایفه پارسی یعنی پاتیشوری معروف هست که مرکز این اتحادیه شهر هخامنشی لیدوما در ممسنی بوده و ۹۰ کیلومتر راه شاهی از ممسنی می گذشته و ناحیه گسترده ۳ راه شاهی بوده.ساسانیان هم از تبار گبریاس پاتیشوری(بهمن اردشیر) و از خاندان داریوش ۳ بودند که اردشیر بابکان در جنوب غربی استخر در داراسپید جاوید ممسنی گوچهر بازرنگی حاکم بزرگ استخر را به قتل رساند و آغاز ساسانیان شد و بازماندگان آنها چون مهرگان و گیلویه حاکمان جاوید بودند ولی قدرت گیلویه بسیار فراتر رفت که نام استان کهگیلویه و گلیله جاوید یادگار گیلویه ساسانیست.پارسیگان جاوید و همایگان جاوید به یاد همای خواهر ساسان و سورن آباد جاوید زادگاه رستم سورن پهلو می باشد.

    2.  

      بله . ترجمه یکی از نوشته که میگه: مرا نخوانید شاه ایران مرا بخوانید شاه آنشان . که اشاره به زادگاهش داره

  1.  

    باسلام اگر خاستگاه کوروش هخامنشی انشان یا هوزستان است چرا تمام کتیبه های آنان در فارس هستش ؟ و مقبره کوروش که موسس سلسله است هم در فارسه ؟ چرا به زادگاهشون ممتقل نشده که خیلی هم فاصله نداره؟

    1.  

      Aya shoma midunid pars bastan koja bude motevajjeh dalilesh khahid shod…fars yani chi??? Pars tamam ghalamrove ghome lor hast…fars emruzi bakhshe koochaki az Pars bastan hast…zadgahe hakhamenshian bakhtyarist va ile bastani mamasani(memasen) zadgah sasanian hast badaz soghoote sasani giluye az khandane sasani hakeme mamasani bozorg bud ke emruze be namesh koh giluye miguyand va dar tayefe javid mamasani mantaghe gilumer va mehrgan yadgare bazmandegane sasani hast…ta hamin 40 sal pish ghablaz enghelab khavanin mamasani dar majales shonele haye sasani mipushidan….ghalmarove ghome lor az hamedan aghaz ta khuzestan=shushian emtedad va ta daryaye pars dar tangestane bushehr zadgahe rayis ali delvari edame va ve sharghe ostane fars mirese…in ghalamrove Pars bastan hast ke dar doreye sasani hamedan va lorestan pahlav namide shod va dar vaghe ghome mad hastan….lor majmooyeyi az Pars va mad hast.

    2.  

      مردمان بومی وقدیمیه شیراز هنوز لری حرف میزنند فارسی یا زبان معیار جدیده البته لرها هم فارسند مثلن خودم پدرم میگه از بختیاریه اما فارسی حرف میزنم هنوز در روستاهای شیراز شیر سنگی دیده میشه وسعت کوچروندگی بختیاری حتا تا همدان هست

      1.  

        شیراز سرزمین ممسنی ها(مماسن ها) بوده از باستان و قلمرو ایل ممسنی برگرفته از مه مسن(مهان بزرگان)=مماسن ۱۴ چریک پارتیزان از باستان را زمان قاجار از باشت در حومه گچساران تا ملیان بیضا بوده که بخش های زیادی در زمان قاجار جدا شد.طوایف ممسنی پس از فروپاشی ایل ممسنی در زمان صفویه از سیستان تا خوزستان تنگستان تا لرستان ساکن شدند.مکوندی،ممبینی،بامری،کاید،جاوند،جاوید،تیره ممسنی وارد خوزستان شدند.در متون یونانی از مماسن ها(سورن ها) به عنوان سواره نظام تیرانداز هخامنشی نام برده شده از که از طخارستان تا بین النهرین به صورت هلالی در جنوب فلات ایران می نشستند(هلال طایفه مردها=هلال خاندان سورن).سرزمین ممسن ها در واقع سرزمین اصلی پارس از باشت تا بیضا بوده که اولین طوایف پارسی در این گستره ساکن بودند.ممسنی زادگاه هخامنشیان و خاستگاه ساسانیان می باشد و دشت شاهان جاوید ممسنی در پشت اسپید دژ مقر قلعه های شیرازیس هست.اسپید دژ دژ مشهور شاهنامه هست.در واقع ساکنین باستانی شیراس(شیراز)=ناحیه ۲ راه شاهی ممسنی ها هستند که خود ممسنی بزرگ به مرکزیت شهر هخامنشی لیدوما ناحیه ۳ راه شاهی و کاخ لیدوما استانداری پارس بوده.

  2.  

    با توجه. به. اینکه. هردوت. گفته. است. کمبوجیه. پدر کوروش بزرگ. شاه محلی. بود در پارس. وقتی. آستیاگ برای تسخیر پارس وشهر انشان. به پارس. لشکر کشی کرد در محل پاسارگادشکست خورد انشان فارس باید زادگاه هخامنشیان. باشد

    1.  

      شما اصلا انشان فارس رفتین که میگین لابد از نظر شما کورش سخنرانی که میکرده میگفته منم اهل روستای انشان نه ایالت انشان اخه شما خودت اهل هر جا باشی تو سخنرانی اسم استانتو میبری یا روستا انشان به منطقه بزرگی از زاگرس گفته میشه. قضاوت با خودتون انشان به رپستای تپه ملیان گفته نمیشده و طبق وجودش تو نقشه های باستانی مناطق لرستان و فارس و بویر احمد و بوشهر و بختیاری و خوزستان بوده نه این دهستانی که در حال حاضر زمین خالی از سکنه هست.

  3.  

    ولی از آنجایی که انشان بعد از شوش مهمترین ناحیه یا شهر ایلام بوده باید توجه داشت که تابوت یکی از شاهان ایلام در اطراف بهبهان که درقدیم به اسم ارگان یا ارغان خوانده میشده واقع در جنوب شرق خوزستان جایی که دشت های خوزستان از یکسو کوه های کهگیلویه از سوی دیگر و دریای بندر دیلم یا مهروبان از جهتی دیگر این منطقه را در بر گرفته که نشان از اهمیت فوق العاده استراتژیکی این مکان است همچنین بنابر نوشته استاد پیرنیا احتمالا ژنرال آریوبرزن در منطقه تنگ تکاب در ۱۰ کیلومتری شمال این شهر دربرابر اسکندر گجسته مقاومت نموده
    اسامی ممکن است در طی زمان تغییراتی پیدا کنند به هر حال باید بررسی بیشتری در نواحی بهبهان و همچنین ایذه صورت بگیرد
    گفته های استاد گیریشمن خیلی به این منطقه نزدیک است
    البته نورآباد ممسنی هم بسیار جای تحقیق دارد و بسیار محمتل است که انشان در این منطقه بوده باشد چون ممسنی ها از نطر جنگاوری در تاریخ جایگاهی برای خود دارند

  4.  

    – هرودوت نویسنده و تاریخدان مشهور یونانی در کتاب تاریخ هخامنشیان این گونه می نویسد: هخامنش (جد کوروش) ریاست ایلی کوچرو از قوم پارس را بر عهده داشت که در کوه های بختیاری (زاگرس میانی) زندگی می کردند. و در واقع هخامنش زاده ی کوه های بختیاری است.
    ۲- کوروش بزرگ در منشور خود مینویسد: (من کوروش شاه آنشان. شاه چهارگوشه جهان…) کوروش در این متن ابتدا به آنشان اشاره میکند. جایی خود متولد آنجاست و در واقع امپراطوری بزرگ هخامنشیان از این منطقه شکل گرفت و گسترش یافت. نا گفته نماند که آنشان نام ایذه کنونی در خوزستان و یکی از شهرهای مهم حکومتش در آن زمان که در آن معبدهای مرکزی ایزد پرستی قرار داشت (پارسوماش) همین مسجدسلیمان کنونی است که یک منطقه کاملا بختیاری نشین می باشد.
    ۳- لباسی که شاهان و سربازان هخامنشی بر تن میکردند؛ اگر دقت کنیم شباهت زیادی به لباس مردان بختیاری (چوقا) دارد. نام”چوقا” نیز برگرفته از “چغازنبیل” معبد زرتشتیان و هخامنشیان می باشد.
    ۴- شیرسنگی (بردشیر) که بختیاری ها بر سر مزار بزرگان خود قرار میدهند یکی از نمادهای سرستون های تخت جمشید می باشد.

  5.  

    کیانیان(هخامنشیان) بزرگان پارس باستان بودن و شاهک(به اصطلاه امروزی)خان طایفه های شهر نشین لر بودن که بر سراسر پارس چیره شدن و به اصطلاه امروزی ایلخانی پارس شدن و این امپراتوری بعد گسترده شد…زادگاه هخامنشیان بختیاری امروزیست ولی تمام پارس را در بر میگرفتن ایل باستانی ممسنی(مماسن)یکی از تکیه گاه های اساسی نظامی و سیاسی هخامنشی بود که ۱۳ شهر هخامنشی در ممسنی بزرگ به زیره خاک خفته است مدتی برای بیرون آوردن لیدوما در ممسنی تلاش کردن ولی نبود بودجه باعت شد مدفون به زیره خاک بماند….طایفه جاوید ممسنی یادگاره گارد جاوید باستان و طایفه بهکیش یادگار دینیاران و کیانیان هخامنشی در ممسنی هستند که تا بختیاری گسترده هستند…ممسنی ۱۴ طایفه بزرگ داشت مشهور به ۱۴ چریک پارتیزان که در کنار دیگر ایلات لر تشکیل دهنده گارد جاوید هخامنشی و جاودانان ساسانی بود امروزه فقط ۴ طایفه در ممسنی باقیمانده مشهور به ۴ بنیچه ۱۴ چریک دیگر طوایف به سایر نقاط قوم لر(پارس و ماد)مهاجرت کردن و در سواحل دریای پارس هم پراکنده شدن از جمله طایفه قاید در تنگستان بوشهر زادگاه رییس علی دلواری….ساسانیان بعد چند قرن از. همین ایل مماسن برخاستن و ساسانیان را تشکیل دادن…گیلویه و مهرگان ساسانی بعد سقوط ساسانیان حاکم همایجان و طایفه جاوید ممسنی بود و بعد حاکم ممسنی بزرگ شدن که امروزه به نام گیلویه گفته میشود کهگیکویه(کوه گیلویه) و در جاوید ممسنی منطقه ای به نام گیلومر و مهرگان(مهر جان) یادگاره بازماندگان ساسانیست….واژه لر(له)به معنای سرزمینهای ناهموار از قرن ۴ به آن دسته از پارسیان گفته شد که کوچ نشین بودن و دراین چند قرن اخیر به تمام قلمرو ماد(همدان و لرستان)و پارس(چهار محال و بختیاری کهگیلویه و بویراحمد،ممسنی،بخشی بزرگی از خوزستان،تنگستان بوشهر تا شرق استان فارس امروزی)لر یا قوم له گفته میشه….هخامنشیان و ساسانیان از بزرگان یا به اصطلاه امروزی خوانین طایفه های شهر نشین لر بودن که آن روزگار پارس نامیده میشد در مقابل پارس طوایف کوچ نشین هم داشت که کارشان شبانی بود….ساسان شبان اردشیرپاپکان بود و اردشیر از خدایگان(خان) طایفه خود بود….تا همین ۴۰ ساله پیش قبل انقلاب خوانین ممسنی که در قلعه های ۴ و ۲ برجی زندگی میکردن در مجالس لباس اشرافی زیبایی می پوشیدن مشهور به شنل های ساسانی.

  6.  

    با درود
    مهم نیست که کوروش زاده کدامین خطه است. مهم این است که ما اصالتمان را فراموش کردیم و با این چنین مباحثی دست به تفرقه میزنیم. به اصلتان برگردید
    به ادب انسانی کوروش رجوع کنید نه قوم گرایی
    بسیاری از اعراب عزیز را دیدم که عاشق ادب انسانی کوروش بودند…..

  7.  

    درود بر شما،

    طبق سخن دوست اندیشمندمان نباید بر سر زادگاه کوروش بحث کرد ،باید کوروش تکیه گاه اتحاد ما باشد نه تفرقه.
    ما باید رهرو دستاوردهای انسانی کوروش باشم و البته کوروش پرست نباشیم.
    کوروش نماد پدر ایران زمینه.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.