اسپید دژ ورامین یا دژ وارنا

 

اسپید دژ  یا قلعه ایرج ورامین، دژی ساسانی در نزدیکی روستای عسگرآباد، در شمال شرقی شهرستان ورامین در استان تهران است. این دژ که در سمت شمالی جاده ورامین به پیشوا قرار دارد یکی از کم‌مانندترین دژهای خشتی جهان است و با ارتفاع ۱۶ متر و با گسترده ۲۰۰ هکتار در دوران ساسانی ساخته شده اما به دلیل بی توجهی در نگهداری، اکنون به شدت آسیب دیده است.

در اصل چهار دروازه برای آمد و شد به دژ ساخته شده بود ولی امروزه از آنها، تنها دروازه اصلی باقی مانده است. نمای بیرونی دیوار در چهار سو ی برج، حالت نیم دایره ای دارد که میان بازه هر دو برج با چهار تاق‌نما تزئین شده است. مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است و به بزرگترین قلعه خشتی و گلی دفاعی ایران معروف است. درون دیوارهای کلفت دژ ایرج راهروهایی پیش بینی شده که برجک‌های دیده‌بانی را به هم پیوند می‌داده است. در پهنه بیرونی دژ نیز سنگرهایی قرار دارد. بنظر می رسد قلعه ایرج یک دژ نظامی بزرگ بوده که در اطراف آن قلعه های نظامی کوچکتری پراکنده بوده اند و  از این دژ برای دیده بانی و هماهنگی بین مجموعه قلاع اطراف آن استفاده می شده است.

اسپید دژ ورامین2

 براساس لایه نگاری که در داخل قلعه انجام شد مشخص گردید، تاریخ ساخت این بنا به دوره ساسانی باز می گردد. در این لایه نگاری ها شواهد و مدارکی از قبل و بعد از دوره های ساسانی به دست نیامد. بنابر این گمان می رود دژ وارنا، متعلق به دوره ساسانی بوده و پس از متروک شدن نیز ، دیگر مورد استفاده قرار نگرفته باشد.
مهمترین دستاوردهای پژوهشی باستان شناختی انجام شده بر روی اسپید دژ عبارتند  از:

کشف اتاق مستطیل شکل به ابعاد ۵/۲ در ۵ متر با کشف خشت فرش و آتشدانی در دیواره شمالی دروازه .

به دست آمدن شش قطعه سفال نوشته یا استروکا به خط پهلوی ساسانی.

کشف پنج اثر مهر که یکی از آنها دارای نقش پرنده .

اشیا آهنی، سنگ های وزنه و بیش از هزار قطعه سفال که اغلب متعلق به خمره های بزرگ ذخیره آذوقه اند.

اسپید دژ ورامین3
شاید بتوان گفت، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در «وندیداد» نام آن آمده‌است. اعتمادالسلطنه در کتاب «مرآت البلدان» و «جرج کرزن» در سفرنامه اش به ورامین و قلعهٔ چهارگوش ایرج در نزدیکی آن را با «وارنا» که در اوستا آمده است، برابر دانسته‌اند.
در وندیداد اوستا آمده است:
«چهاردهمین کشور با نزهت که من اهورا مزدا آفریدم وارنای چهارگوش است، زادگاه فریدون، قاتل اژدی هاک»
همچنین می توان تصور نمود، چون ایرج نام فرزند فریدون بوده است گمان این که قلعه ایرج همان دژ وارنا باشد، وجود دارد.

مطالب مرتبط

One Reply to “اسپید دژ ورامین یا دژ وارنا”

  1.  

    این قلعه به صورت مرکز فرماندهی مجموعه قلاع منطقه ری بوده که در آن زمان شهر مهم و معتبری بوده است. با تشکر از شما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.